Đo hiệu quả học tập: mình đã nhớ được gì?

Học xong một chương, bạn thấy hiểu hết. Đó là cảm giác, và cảm giác đó không tương quan mấy với việc bạn có nhớ được sau ba tuần hay không.

Bài này về cách đo hiệu quả học tập của chính mình bằng thứ rẻ và không tự lừa được.

Vì sao cảm giác hiểu bài không đo được gì

Khi đọc một đoạn văn mạch lạc, não xử lý nó trôi chảy, và sự trôi chảy đó bị diễn giải nhầm thành "tôi biết cái này".

Nhưng trôi chảy khi đọc vào và dựng lại được khi không có gì trước mắt là hai năng lực khác nhau, dùng hai đường khác nhau. Bài kiểm, cuộc họp, và tình huống thật luôn đòi cái thứ hai.

Đây là lý do người ta ôn rất kỹ rồi vẫn trắng đầu: họ luyện đúng cái năng lực không được dùng tới, và cảm giác thuộc bài che mất điều đó cho tới lúc quá muộn.

Hệ quả cho việc đo: mọi phép đo trong đó bạn nhìn thấy tài liệu đều vô giá trị. Đọc lại và thấy quen không nói lên gì.

Ba phép tự kiểm

Xếp theo độ chặt, từ rẻ nhất tới đáng tin nhất.

1. Trang trắng, hai phút. Gấp mọi thứ lại, lấy giấy, viết ra tất cả những gì nhớ được về chủ đề vừa học. Hai phút, không nhìn lại.

Đo được gì: lượng thông tin bạn truy cập được chủ động. Rẻ nhất và làm được ngay sau mỗi buổi.

Cái bẫy: dễ hài lòng khi viết được nhiều. Số lượng không quan trọng bằng việc có ý chính hay chỉ toàn chi tiết vụn.

2. Giải thích cho người không biết gì. Nói thành tiếng, cho một người thật hoặc cho chính mình, bằng ngôn ngữ đời thường, không dùng thuật ngữ.

Đo được gì: bạn có hiểu cấu trúc hay chỉ nhớ câu chữ. Thuật ngữ là chỗ trốn, bỏ nó đi thì chỗ hổng lộ ra ngay.

Cái bẫy: dừng lại khi thấy khó và tự nhủ "cái này khó diễn đạt". Chỗ khó diễn đạt gần như luôn là chỗ chưa hiểu.

3. Áp vào một ca mới. Lấy một tình huống thật trong công việc bạn, không phải ví dụ trong sách, và dùng thứ vừa học để phân tích nó.

Đo được gì: thứ duy nhất thật sự quan trọng, là bạn có dùng được không.

Cái bẫy: chọn một ca quá giống ví dụ đã đọc. Ca càng khác ví dụ thì phép đo càng chặt.

Làm khi nào

Ba mốc, và mốc thứ hai là mốc bị bỏ nhiều nhất:

• Ngay sau buổi học, phép một. Bắt được phần bạn tưởng đã nắm mà chưa.
• Sau ba ngày, phép một lần nữa. Đây là mốc quan trọng nhất, vì phần lớn quên xảy ra trong ba ngày đầu, và đây là lúc nhớ lại vất vả nhất, tức là lúc củng cố mạnh nhất.
• Sau ba tuần, phép hai hoặc ba. Nếu còn qua được ở mốc này, nó đã vào trí nhớ dài hạn.

Tổng cộng dưới mười lăm phút cho mỗi chủ đề, trải trên ba tuần.

Đọc kết quả

Đừng chấm điểm. Chỉ phân ba nhóm:

Nhớ được, dùng được, bỏ qua, không ôn nữa. Ôn thêm ở đây là lãng phí, và nó lấy thời gian khỏi nhóm thứ ba.

Nhớ được, chưa dùng được, biết định nghĩa nhưng không áp được vào ca mới. Cần thêm ví dụ và bài tập, không cần đọc lại lý thuyết.

Không nhớ, quay lại tài liệu, nhưng đọc có mục tiêu: tìm đúng phần bạn vừa không viết ra được, không đọc lại từ đầu.

Ba nhóm này dẫn tới ba hành động khác nhau. Một điểm số thì không dẫn tới hành động nào.

Khi kết quả tệ

Kết quả tệ ở lần đầu là bình thường và không phải tín hiệu bạn học kém. Nó thường có ba nguyên nhân, và nên loại theo thứ tự:

Học quá nhiều thứ một lúc. Ba khái niệm mới trong một buổi là gần trần với hầu hết người. Chia nhỏ ra.

Học mà không có chỗ móc. Kiến thức mới bám vào kiến thức cũ; nếu nền chưa có, phần mới trôi đi. Dấu hiệu: bạn hiểu từng câu nhưng không nói được nó liên quan gì tới thứ mình đã biết.

Chưa từng lấy ra lần nào. Nếu bạn chỉ đọc và tô đậm, chưa lần nào tự dựng lại, thì kết quả tệ là điều dự đoán được, và nó tự sửa ngay khi bạn thêm phép một vào cuối mỗi buổi.

Nguyên nhân thứ ba là nguyên nhân phổ biến nhất, và cũng là nguyên nhân rẻ nhất để sửa.

Một ví dụ chạy hết vòng

Bạn vừa đọc xong một chương về định giá.

Ngay sau buổi, trang trắng hai phút. Viết được: "chi phí đặt sàn", "giá theo giá trị", "hai mức giá". Ba mẩu rời, không nối được với nhau. Đó là kết quả bình thường của lần đầu, và nó cho biết bạn có ba chỗ móc chứ chưa có cấu trúc.

Sau ba ngày, làm lại. Lần này viết được thêm "vì sao cộng chi phí là sai" và nối được nó với "chi phí đặt sàn". Cấu trúc bắt đầu hình thành, và phần vất vả khi nhớ ra chính là phần củng cố.

Sau ba tuần, phép ba: lấy đúng bảng giá hiện tại của bạn và hỏi nó đang mắc lỗi nào trong năm lỗi. Nếu chỉ ra được hai lỗi kèm lý do, chương đó đã thành thứ dùng được. Nếu không chỉ ra được lỗi nào, bạn đang ở nhóm "nhớ được, chưa dùng được", cần thêm ca, không cần đọc lại.

Ba thứ không nên dùng để đo

Số giờ học. Đo công sức, không đo kết quả, và nó thưởng cho việc ngồi lâu thay vì việc lấy ra.

Số trang đã đọc. Cùng vấn đề, và tệ hơn ở chỗ nó khuyến khích đọc nhanh, đúng cái làm giảm khả năng nhớ.

Cảm giác tự tin. Đây là thứ nguy hiểm nhất, vì nó tương quan ngược trong một số trường hợp: cách học dễ chịu cho cảm giác tự tin cao và kết quả thấp, cách học khó chịu thì ngược lại.

Nếu chỉ giữ được một câu từ bài này: cảm giác trong lúc học không dự đoán được kết quả sau ba tuần, và thứ duy nhất dự đoán được là bạn đã lấy ra bao nhiêu lần.